* * *

სოც. ქსელში უსახლკარო ცხოველთა დაცვის საზოგადოების ჯგუფი ჩემი საყვარელი ჯგუფია. იმ შესაძლებლობის არქონით გამოწვეულ სევდას, რომ მყავდეს შინ ცხოველი, იქ შესვლით ვიქარვებ ხოლმე. თან მომწონს ხალხი, რომელიც ცხოველების მიმართ სიყვარულს ღიად აფიქსირებს და კარგ საქმეებზე ჰყვება – როგორ პატრონობენ, იცავენ ძაღლმჭერებისგან, უვლიან როგორც საკუთარ, ისე თავშესაფრების ცხოველებს. ერთი გუნდია, შეკრული. სამწუხაროდ იქ სევდიანი ისტორიებიც იდება – მიტოვებული ძაღლებისა, რომლებისთვისაც ერთობლივი ძალებით ეძებენ ახალ პატრონებს და ხშირად პოულობენ კიდეც.

ამას წინათ ერთი ლეკვის ამბავი გავრცელდა, ფოტოთი. ქუჩაში უნახავს ჯგუფის წევრს. მე იმ ფოტოს კარგად ვერ დავაკვირდი, იმდენად მძიმე სანახავი იყო. ვეტერინარის კომენტარი კი წავიკითხე – როგორც ჩანს, ვიღაცას ისე ამოუკრავს ლეკვისთვის წიხლი, რომ ცხვირი ახეული აქვს ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით – თავის ქალას მოცილებული. დღეს გაუკეთეს ოპერაცია და ყველა იმედს იტოვებს, რომ გადარჩება. 

და რატომ ვწერ აქ:

ხომ შეიძლება ვინმე ისეთი ადამიანიც კითხულობდეს ჩემს ბლოგს, ვისაც არ უყვარს ცხოველები, განსაკუთრებით უსახლკაროები და მათი დანახვისას ხელ-ფეხს ვერ აჩერებს?

ჰოდა,

ვინმე ისეთო ადამიანო,

რომ გიცნობდე, არასდროს გაპატიებდი სისასტიკეს და აღარასდროს გავამჟღავნებდი, რომ გიცნობ. ვისურვებდი, ყველამ ასე იფიქროს შენზე. 

- - - - - -
ნეტში ამ ლეკვის ფოტოები გავრცელდა. ახლა უკვე ისე გამოიყურება, რომ თვალის გასწორებაც შეიძლება მისთვის. სამწუხაროდ, კბილები ასე დარჩება. 

პარალელური სიზმრები

კარგია ის დღე, როცა დედა მესიზმრება – ენერგია მიბრუნდება, ვიღიმი და წინ ვიყურები. დედას სიზმრად როცა ვხედავ, ან მეხმარება ან მეფერება. დილას, მაგალითად, გამაღვიძა, როგორც ხდებოდა ხოლმე ცხადში. რაც მარტო ვარ, თავის დროზე გაღვიძება და დაძინება ჩემი გადაუჭრელი პრობლემაა. ნუ, "თავისი დრო" პირობითია, ჩემთვის ოპტიმალურს ვგულისხმობ, რა თქმა უნდა. ჰოდა, დილას გვერდით მეჯდა და მითხრა, რომ უკვე გვიან იყო, ავმდგარიყავი და მეჭამა. მე კიდევ წუხანდელი ამბის მოყოლა დავუწყე,  თუ როგორ გავაკეთე ე. წ. აჯაფსანდალი ბადრიჯნის გარეშე. ეგ იმ მარტივი მიზეზით, რომ ბადრიჯანი არ მქონდა. გემრიელი გამოვიდა-მეთქი და მიღიმოდა. მოკლედ, ცაიტნოტზე გავიღვიძე, სიზმრად ნახსენები უსახელო საჭმელი ვჭამე და სამსახურში დავიგვიანე.
კულინარობა ჩემი "ახალი" ცხოვრების ახალი ფურცელია და ძალიან შემოქმედებითი. ადრე არ მიწევდა საჭმლის მომზადება, ყოველთვის მზად მხვდებოდა და მხოლოდ მაშინ ვიდექი ქურასთან, თუ ვეხმარებოდი დედას ან რაიმე კონკრეტულის გაკეთების ხასიათზე მოვდიოდი. ახლა ყოველ საღამოს ვფიქრობ "ხვალ რა ვჭამო". ამაზე არფიქრმა ცუდ შედეგამდე მიმიყვანა და დავიწყე. ხანდახან სამუშაო დღის ბოლოს ვმაზოხისტობ –  ფოტოებიან რეცეპტებს ვგუგლავ. დედას და ბებიას არაჩვეულებრივი რეცეპტები მაქვს, მაგრამ დედას ხელნაწერს რომ ვხედავ, ტირილი მინდება, ამიტომ არ ვნახულობ და ვგუგლავ.
შემდეგი ეტაპი ბაზარში და მარკეტში გავლაა. ეს ყოველთვის მომწონდა – ვგულისხმობ მრავალფეროვან დახლებს და ყიდვის პროცესს; აი სიმძიმის თრევა, ცხადია, არ მომწონს, ამიტომ ყოველთვის ცოტას ვყიდულობ. უკვე ვცნობ ბაზრის სტაფს, მაქვს ამოჩემებული წერტილები და ხანდახან ბაჯებისგან კომპლიმენტებსაც ვიღებ. კიდევ რამდენიმე გამყიდველია, რომლებსაც დედასგან კარგი რეკომენდაციები ჰქონდათ. მაგალითად, ყველის გამყიდველი ლელა. მეც სულ მისგან ვყიდულობ ყველს და არასდროს გაუცრუებია იმედი ხარისხის მხრივ.
და რას ვამბობდი, კულინარია შემოქმედებითი პროცესია-მეთქი. გემოების შეხამება, ჯერ წარმოდგენით და მერე ცდა, ხელთ არსებული პროდუქტებით მომზადება და ა.შ. მგონია, რომ რეცეპტები ეს ისეთი კანონებია, რისი დარღვევაც, საგზაო წესებისგან განსხვავებით, თავისუფლად შეიძლება, თუმცა არის დღეები, როცა არაფერი მინდა და, მით უმეტეს, დღეს/ხვალ რას ვჭამ – არ მაინტერესებს.

ბოლო დროს ბევრს ვფიქრობ პარალელური სამყაროების არსებობაზე. ძალიან მაწყობს, არსებობდეს ეგეთი რამ. აი აქ ხომ ასეთი უაზრო აწმყო მაქვს და იქნებ სადღაც ჯერ სულ პატარა ვარ, სადღაც – ჩაჩანაკი და საინტერესო ცხოვრებაგავლილი; მამა და დედაც  სადღაც გრძელდებიან და ყველა ის ადამიანი, ვინც მიყვარს, სხვაგანაცაა. იქნებ იქ სხვა შანსები გვაქვს, იქნებ რაღაც უკეთ არის, ან პირიქით, აქ უნდა ვიყო მადლიერი იმისა, რაც და როგორც ხდება. იქნებ სიზმრებში იმიტომ ვხედავ ჩემს მშობლებს და თან ისე, თითქოს არც არსად წასულან, რომ სწორედაც რომ არ წასულან?
ბავშვებს ხომ ჰყავთ ხოლმე წარმოსახვითი მეგობრები, მე ეს რამდენიმე თვეა წარმოსახვითი დედა მყავს. განსაკუთრებით მანქანით მგზავრობისას – ყოველთვის არის ჩემი უჩინარი მგზავრი. და ეს კარგი გრძნობაა – სულ მგონია, რომ უსაფრთხოდ ვივლი. ამასობაში რისკიანი მძღოლი გავხდი, სისწრაფის მოყვარული. რამდენადაც ტრასაზე მიღებული ადრენალინი მომწონს, იმდენად ვერ ვიტან თბილისის საცობებში ხოხვას და "შემოქმედებით" მძღოლებთან ურთიერთობას, ამიტომ ვერიდები კიდეც.
მთელი ეს თვეები არაფერი წამიკითხავს, ამას წინათ კუტზეეს "სირცხვილი" ვიყიდე. აი, ეგაც მნიშვნელოვანი ამბავი იყო, წიგნის მაღაზიაში რომ შევედი – აქამდე გული არ მიმიწევდა. ჰოდა ეს "სირცხვილი" ორი კვირაა თაროზე მიდევს სხვა წაუკითხავებთან ერთად და, თუ არ დამავიწყდა, ხვალ გზაში წავიყოლებ, იქნებ დავიწყო.

პ.ს. აზრზე არ ვარ, რატომ მომინდა ასეთი წვრილმანების მოყოლა. მადლობა ბოლომდე მოსმენისთვის. 

* * *

"ვაი ჩვენი ბრალი", – ყურთან ჩამილაპარაკა ქალმა და საქმე განაგრძო – წყალში ჩაყრილი ახალი ხილი ქურაზე შემოდგა; არ შემოუხედავს. თვალს გვერდით ვაპარებ, – ხომ არ გაიგო... უცებ თავი შეთქმულად ვიგრძენი. იმ მომენტში ისე ახლობელი იყო ის ქალი; იგივე სტკიოდა, იგივე საზრუნავი ჰქონდა.
ადრე არ მესმოდა ფილმებში ნანახი თერაპიის სიკეთისა – წრეში ჩამსხდარი საერთო პრობლემების მქონე ადამიანებისთვის რა შედეგი მოჰქონდა საწუხარის გაზიარებას. მე ვინმესთვის პირისპირ რაიმეს მოყოლის სურვილი არ მაქვს, თუმცა იმ ადამიანების ცქერამ, მათზე დაკვირვებამ და მათთან საუბარმა, ვინც პრაქტიკულად სხვა სამყაროში ცხოვრობს, ჩემი დამოკიდებულება ამ თერაპიისადმი შეცვალა.
ყველაზე რთული პირველი დღეებია, როცა არ გინდა აღიარო, რომ სხვა განზომილებაში მოხვდი. ჯერ კიდევ გარსის გარედან ათვალიერებ მათ. ერთი სული გაქვს, შენობიდან გარეთ გამოვარდე და ღრმად ისუნთქო ქალაქის  მოწამლული ჰაერი, რომელიც ამ დროს საოცრად სუფთა გეჩვენება. როცა პირდაპირ მოხლილი სინამდვილის გამო მათ წინაშე  ტირილი გივარდება, გარსის ზღვარიც გადალახულია. ამ დროს საშინლად გრცხვენია, რომ თავი ვერ შეიკავე და ამით უნებლიეთ ტკივილი მიაყენე. ზურგს აქცევ, ცდილობ, მათი თვალთახედვის არეალიდან გაქრე და დაბრუნებისას მშვიდი იყო.  შემდეგ დღეებში უფრო ლაგდება ყველაფერი: შეიძლება რომელიმე გამოგელაპარაკოს, უფრო "კოლეგა" – პაციენტის ახლობელი. აუცილებლად გეტყვის, კონკრეტულად რა სჭირთ, რამდენი წელია, რაც ასე არიან, რამდენი დახარჯეს და იგივე კითხვებს დაგისვამს. ბოლოს ჯანმრთელობას და გაძლებას გისურვებს, რასაც გულწრფელად უბრუნებ. ქუჩაში თავს გამოიჭერ, რომ გამვლელების ფერს აკვირდები და ცდილობ გამოიცნო, ჯანმრთელები არიან, თუ არა. შენ ხომ უკვე ამდენი არაჯანმრთელი ადამიანი ნახე. ზოგიერთ მათგანზე, ადრე სადმე რომ შეგხვედროდა, ვერც იტყოდი, თუ რამე აწუხებს. იქნებ მათი სიმკრთალე მომხიბვლელადაც ჩაგეთვალა. კლინიკაშიც უკვე ადვილად გადააწყობ პაციენტებსა და მათ ახლობლებს. მათთან ურთიერთობის წამოწყებას აუცილებლად მოაქვს ერთი რამ: იწყებ მდგომარეობის შეფასებას. წონი: აი, იმის დიაგნოზი თუ ისეთი უმძიმესი იყო და ამდენი წლის მერე ასეა, ე.ი. უკეთესის იმედი შეგიძლია გქონდეს. გულის სიღრმეში რაღაც გკაწრავს: ყველაფერი ხომ ინდივიდუალურია და იქნებ ტყუილად გიხარია... მაგრამ ისევე სწრაფად ფუთავ ამ აზრს, როგორც გაშალე – მას არსებობის უფლება არ აქვს! და ამ დროს, ამ ყველაზე დახუთულ სივრცეში, ნათელი წერტილი ჩნდება – რაღაც პოზიტიური, საიმედო: ყველაფერი გამოსწორდება, ჰო, ჰო... უნდა. მერე რა, რომ ზოგი ექიმი უხეშია და მიაჩნია – შენს გამძლეობას მძიმე, დამიზნებული დარტყმებით აწრთობს.

                                                                                                                                                        

საახალწლო და სერიული, ანაც – საახალწლო სერიებიდან

ქართულ წიგნის ბაზარზე რომ სერიული პროცესები მიდის და სერიები პოპულარულია, ახალი ამბავი არ არის. აი, უახლესი მათგანი: თბილისის წიგნის მაღაზიებში წიგნებისგან აწყობილი ნაძვის ხეების აღლუმია. დეკემბერში სოც. ქსელებში ასეთი ნაძვის ხეების უცხოური ფოტოები გავრცელდა და შედეგმაც არ დააყოვნა.

ეს ფოტოები სამი თბილისური წიგნის მაღაზიის ინტერნეტგვერდებიდან ავიღე. შესაძლოა, "სერიალში" სხვა მაღაზიათა ქსელებიც მონაწილეობს. დრო არ მაქვს, რომ მოვინახულო.

ღია ცის ქვეშ

ჩემ ბავშვობაში, როცა საზღვრები გაიხსნა და თვითმხილველებმა პირველი უცხოური ამბები ჩამოიტანეს, მათ შორის, უსახლკაროებზე, რომლებსაც ქუჩებში, მუყაოს ყუთებში ეძინათ და გამვლელები ცუდად მყოფებსაც კი გულგრილად უვლიდნენ გვერდს, მახსოვს, როგორ განვიცადე.
ამ კვირაში ორჯერ ვნახე ერთი და იგივე კაცი დილაადრიან – უგონო, ჭუჭყიანი და ლურჯი.
იწვა შუა ტროტუარზე და სასწრაფო დახმარების ექიმი მაჯას უსინჯავდა.
უდროობის გამო ერთი წუთითაც ვერ შევჩერდი და მხოლოდ იმით დავიმშვიდე გული, რომ არსებობს ვიღაც უკეთესი, რომელიც თავის გეგმებს გვერდზე დებს, ექიმს იძახებს და ალბათ მის პასუხსაც უცდის.
რა ელის ამ ადამიანს მოსულიერების შემდეგ?!
რამდენჯერ გაუძლებს ყინვიან ღამეს?!
რამდენჯერ მოაკითხავს ექიმი?!
რამდენი ადამიანი ათენებს ღამეს ღია ცის ქვეშ?!

კოსმოსი

ჩემი ფოსტის თემა კოსმოსია. ცაში აჭრილი რაკეტა და მისი ცეცხლოვანი ნათება. ათასი თემა გამოვცვალე წარმოდგენილი 62-დან და კოსმოსში შევჩერდი. უწონობა, სულ სხვაგვარად დანახული, ნათელი წერტილიდან, იყო თემა, რომელზეც დავწერე. უწონობა, რაც მჭირს, არის მდგომარეობა, რომელიც ჩვეულ რიტმსა და დროის აღქმას მაშორებს. თან მაფიქრებს, მეყოფა თუ არა სუნთქვა მაჯისცემის შესანარჩუნებლად. ყველაფერი მიღმაა. არეულ-დარეული, (გამო)ნათებებით, უპასუხო და პასუხიანი კითხვებით, ახალი ეტაპით, ახალი საზრუნავით. და წინ ნოემბერია, თვე, რომელიც არც ისე მიყვარს. ოქტომბერი, რომელიც ახლა კიდევ უფრო მეთბილება, უკან დარჩა. რაც ყველაზე მეტად მაკლია, სიმშვიდეა და რამდენიმე საათი, რომელსაც დავამატებდი დღე-ღამის 24 საათს; ძილი, რომელიც დამიმშვიდებდა თვალებს; სიზმრები, რომლებშიც დავინახავდი ჩვეულ სივრცეს; სითბო, რომელსაც თანაბრად გავანაწილებდი – ჩემგან და ჩემში. მინდა, გავიდეს ნოემბერი. თუმცა გაწელილი, ერთფეროვანი ზამთრის მოსვლა იმაზე ნაკლებად მინდა, ვიდრე ნოემბრის გასვლა. მაშინ, მინდა ნოემბერი ოქტომბრის პირველ ნახევარს ჰგავდეს - მოიტანოს მზე და შედარებითი სიმშვიდე. კიდევ, – ნაკლები საზრუნავი. მეტი თავდაჯერება. მეტი ფერი.

წერილი ბორის ვიანს

/მოკითხვამდე/

ვერ გადავწყვიტე, როგორ მოგმართო – ძვირფასო ბორის, მისიე ბორის, თუ უბრალოდ, ბოღის – ფრანგული პრონონსით, ამიტომ პირდაპირ დავიწყებ:

აქ ასეთი ამბავია – წერილებს სწერენ საყვარელ მწერლებს. ერთი-ორ ჩემს საყვარელ მწერალს უკვე მისწერეს. მე კი მგონია, სააქაოდან საიქიოში ერთი ადრესატისთვის ერთბაშად რამდენიმე წერილის მოსვლა რთული საქმე უნდა იყოს. ამიტომ შენ ამოგირჩიე. თანაც, სწორედ ახლა ვკითხულობ შენს წიგნს და კითხვის ყოველი “სეანსის” დასრულებისას ვბუტბუტებ: აჰ, ეს ჩემი ნაწერი იყოს. ჰო, ჰო, შენს ნაწერს “ხელს მოვაწერდი”.

კარგი, თავიდანვე გეტყვი, რომ შენი ბევრი არაფერი წამიკითხავს. სულ ახლა ვიწყებ შენს გაცნობას და თავს ისე ვგრძნობ, როგორც მეტად საინტერესო კაცის წინ. მოკლედ, “გულსაგლეჯს” ვკითხულობ. მინდა გითხრა, ამ წიგნს ბარემ ერთი წელია, გვერდს ვუვლი. სათაური და ყდა არ მომეწონა. რაღაც ძალიან მწვალებლურად აღვიქვი. ქართულ ენაზე გამოცემულ შენს წიგნს გრძელცხვირა, ჩაჩიანი, მოხუცი კაცი ახატია, ქოლგით, ქუდით და ვიოლინოთი რომ დაუხუნძლია ხელები და მაცდურად უღიმის პიანინოსთან მორცხვად ჩამომდგარ გოგოს, რომელსაც ნოტები უჭირავს. ფედერიკო ანდრეოტის ნახატია. რაღაც მსგავს მდგომარეობაში ვარ ახლა: თუ მასწავლებლის ადგილზე წარმოგიდგენ – ვიღებ გაკვეთილს და ვკარგავ გულს, რომელსაც ასე უმტკივნეულოდ და შეუმჩნევლად მაცლი შენი მდიდარი კოლექციისთვის. გამოდის, ყდის დიზაინი სწორედ (ჩემთვის) შეურჩევია მავანს.

წიგნის უკანა მხარეს შენი პორტრეტია – ისე გულიანად იცინი, მაგარი ტიპი უნდა ყოფილიყავი, ასე მგონია. მხიარული, ჭკვიანი, აი, რაღაცნაირი ანცი; და მაინც მუდამ სევდიანი თვალებით. თან ყურში მუსიკა გქონდა სულ. საყვირზე რომ უკრავდი, გენიალურია, ვგიჟდები საყვირის ჟღერადობაზე. მართლა, შენს სიმღერებსაც მოვუსმინე იუთუბზე. აჰ, არ იცი იუთუბის შესახებ. ეგ არაფერი. მოკლედ, შენი პოვნა ადვილია დღევანდელ სამყაროში – ერთი ხელის გაწვდენა და მუსიკა თუ ტექსტები ჩემ წინ გაჩნდება. ზუსტად ამას ვაპირებ დროთა განმავლობაში – კარგად გაგიცნო.

ამ წერილს ისე სწრაფად ვწერ, წყალივით. უცებ მომინდა, მომეწერა. როგორც ჩანს, მხოლოდ ის ბუტბუტი არ მეყო დამოკიდებულების გამოსახატად და ამდენი სიტყვაც ამიტომ მცვივა.

მოდი, ცოტას “გულსაგლეჯზე” გეტყვი. რაც წავიკითხე, იმაზე. თავიდანვე მომეწონე. პირველი თავიდან. რაღაც ისე აღწერდი გარემოს, ეგრევე დავიძაბე: გამიჩნდა სურვილი, არცერთი სიტყვა არ გამომპარვოდა. თითქოს აპლიკაციებით აწყობ პეიზაჟებს. უფრო ზუსტად, ხატავ. შენ თუ არა, ვინ წარმოიდგენდა, რომ ფუტკრები შეიძლება დაბნეულები და უსაქმოები იყვნენ, თხებმა კი ავტოსტოპით იმგზავრონ. არც მე ვიცოდი ეს. ჰო, კლემანტინი და მისი წარაკუები. ასე თარგმნეს ქართულად. სულ მეცინება. ნეტა ფრანგულად რას უწოდებ ტყუპებს. წითელმა ნაკადულმა დამამძიმა. სასტიკად აღწერ. მისი წარმოდგენისას მეგონა, ცოტაც და ჩავიძირებოდი, მაგრამ მერე, შარავანდის ამბავი რომ წავიკითხე, მადლობელი დავრჩი – ფეხი არ ჩამიცდა. მოხუცების ბაზრობა, შეგირდის სიკვდილი და ეკლესიის სცენა ძალიან შთამბეჭდავია. მღვდელთან ერთად ვყვიროდი: არ იწვიმებს-მეთქი, არააა... და მერე ვჩურჩულებდი: “ის არც არავის მომხრეა და არც მოწინააღმდეგე”. ნუ, გულში, რა თქმა უნდა. ეს რაც შეეხება საერთო სცენებს. ყველა სიტყვას რომ გულისყურით ვკრეფ, ხომ გითხარი. ახლა სიტროენმა სიარული ისწავლა და საინტერესოა, საით წავა.

იცი, როცა შენი კითხვა დავიწყე, ჩემს ბლოგზე დავწერე, ვნახოთ რას მეტყვის-მეთქი, ვიანი. ბლოგი რა არის? ისეთივე რაღაც, რაც იუთუბი – ამ სამყაროს პროდუქტია. ჰოდა, ისე გამოვიდა, თითქოს გამოგიწვიე და ახლა ვზივარ განიარაღებული. შენ კი, ალბათ გულიანი სიცილით იცინი მანდ, სადაც ხარ – კიდევ ერთი გული ჩაიგდე ხელთ.

საღამოს რამდენიმე სიმღერას ამოვირჩევ და მოვუსმენ. კარგად უნდა დავაკვირდე, როგორი ხმა გაქვს, რომ მორიგი გაკვეთილის ბოლოს შენი სიცილი წარმოვიდგინო, მეტღ*.

მივხვდი, როგორ მოგმართო.


6 სექტემბერი, 2011
თბილისი

-----
* Maître (ფრ.) – მასწავლებელი, მოძღვარი

რაც აღარ და ვეღარ

ამას წინათ მხატვრის სახლში მოვხვდი. სრულიად შემთხვევით. ეზომ მიმიზიდა ფოტოგადაღებისთვის და შემიპატიჟეს, თუმცა ისევ მხოლოდ ეზოსა და აივნის დათვალიერებით ამოიწურა ჩემი სტუმრობა. მომერიდა. აივანზე მოწყობილმა სამუშაო კუთხემ რამდენი დღე მაფიქრა, არ ვიცი. აი, ახლაც ხომ მასზე ვწერ. ხშირად ვფიქრობ, საით წავიდოდა ჩემი ცხოვრება, თუ იმ გზაჯვარედინზე, 7 წლის ასაკში რომ ვიდექი(თ), სხვა მიმართულებას ავირჩევდი(თ)? მეც მექნებოდა ჩემი „აივანი“? არა, არაფერს მივტირი, უბრალოდ მაინტერესებს. ჩემში დიდია მოთხოვნილება, ასეთ გარემოში ვიყო... და ნულოვანი – შეხება. თუ შემთხვევით მოვხვდი, თავს უხერხულად ვგრძნობ, ორიენტირდაკარგულივით და ვცდილობ, მალე გავეცალო. სამაგიეროდ, მერე დღეში ორმოცდაათჯერ ვიხსენებ.

რამდენი ადამიანი დადის საქართველოში, ვინც ახლობლების (საზოგადოებრივი აზრის, პრაგმატული გათვლების, გარეშე პირობების) გავლენით აირჩია საქმიანობა და დათმო ის, რასაც შინაგანი ხმა ურჩევდა. ნეტავ მათ თუ ეფიქრებათ ხოლმე, სურთ, ან ცდილობენ დაბრუნებას? და, აქვს კი აზრი დაბრუნებას? ჩვენ ხომ ვვითარდებით, ჩვენი შეხედულებები, საკუთარი ძალების შეფასება, ინტერესის სფეროები ხომ იცვლება. ან მონათესავე დარგებში ვინაცვლებთ, ან საერთოდ ვივიწყებთ ძველ გატაცებებს.

ჩემს ბავშვობაში ცაციებს სახელმწიფო დონეზე მტრობდნენ. ერთ კლასელს, როდესაც მე-2 კლასში ვიყავით, ცაციობა აუკრძალეს. ბევრს ეცადნენ თუ ცოტას, მემარჯვენედ აქციეს, სამაგიეროდ ხატვის საშუალება წაართვეს. ეს კი არა, კალიგრაფიაც ბატიფეხური ჩამოუყალიბდა. ჰოდა, ჩემთვის ნაცნობი გრძნობაც ამ ამბის შედეგს ჰგავს – რაღაც წარსულში დარჩა: ხელებს აღარ და ვეღარ სურთ. თუმცა სხვა, მსგავსი საქმეების კეთებას კი ახერხებენ. თვალმაც იპოვნა გასაქცევი – მოცალეობისას ობიექტივში იკეტება.

მე-13

წიგნის ფესტივალი ჩემთვის დღეს დაიწყო – როგორც იქნა, გავთავისუფლდი და წასვლამდე წინა დღეებში გაფანტული განწყობის შეგროვებაც ვცადე. არადა, როგორ ველი ხოლმე. მორიგი ფესტივალის ანონსის გავრცელებისთანავე მიჩნდება ასოციაცია: "წამზომი". ხანდახან ვცდილობ ავხსნა, რით არის გამოწვეული ეს ფერადი ემოცია. ბევრ წიგნს ვყიდულობ? – არა. ვფიქრობ, ამის მთავარი მიზეზი უამრავი წიგნისა და კითხვის მოყვარულის ერთად ნახვაა და მერე: დადიხარ, დადიხარ, ფეხების დაწყვეტამდე; არ გეზარება. ელი ახალი გამოცემების ნახვას, იქნებ მნიშვნელოვანი ფასდაკლებაც დაგხვდეს.. უცნაურია, რომ წლებია, ეს ემოცია არ მტოვებს, უფრო კონკრეტულად კი, მე-10 წელია, რაც დღეს ცოტა შეცბუნებულმა გავიაზრე – მე-3 ფესტივალიდან მოყოლებული, მონაწილეცა და სტუმარიც ვყოფილვარ. ჩემს ბლოგზეც ყოველთვის ჩნდება ჩანაწერი.
სივრცე
კარგია, რომ ისევ დიდუბის საგამოფენო სივრცე აირჩიეს. მომეწონა სტენდებისა და საპრეზენტაციო ადგილების განლაგება. ამას ყოველთვის ვაკვირდები ხოლმე – ფართის გადანაწილებაზეა დამოკიდებული ხალხის შედარებით კომფორტული გადაადგილებაც. თუმცა, მთელი პავილიონი არ შეუვსიათ. ზოგიერთი "სტაჟიანი" მოფესტივალე გამომცემლობისა თუ მაღაზიის სტენდიც არ იყო. როგორც ჩანს, არ მონაწილეობდნენ. სამაგიეროდ, ახალი სახელები შევამჩნიე. ჰო, წინა წლებივით აუტანლად არ ცხელოდა.
წიგნები
გულდასმით დავათვალიერე ყველა სტენდი და გამიჩნდა აზრი, რომ წიგნის მაღაზიებში გაცილებით მრავალფეროვანი არჩევანია. შეიძლება იმიტომ, რომ ფესტივალზე ძირითადად ახალი ან კომერციული თვალსაზრისით გამართლებული გამოცემები ხვდება. სიახლე: წლის ბუმმა – სერიულმა გამოცემებმა – ფესტივალზე, პავილიონის შუაგულში გადაინაცვლა. ეს ფესტივალი ყველაზე მომგებიანი ალბათ "სერიალების" შემქმნელებისთვის იქნება.

თითქმის არ იყო წარმოდგენილი რუსული წიგნები. სამაგიეროდ, გაიზარდა ინგლისურენოვანი გამოცემების რიცხვი. რა თქმა უნდა, არის საბავშვო წიგნების ფართო არჩევანი. სასურველი ახალი თარგმანები ისევ საკმაოდ ძვირია, თუმცა, ფასებზე ქვემოთ.
ეს პირველი ფესტივალია, სადაც ვიხილე ქინდლი :)

მართალია, არც გასაყიდად იყო გამოტანილი და არც წასაკითხად – მხოლოდ თაროს ამშვენებდა ორი ეგზემპლარი, მაგრამ გამიხარდა. ქართული ელექტრონული გამოცემების სტედებზეც ვერ ნახავდით ფართო არჩევანს, ერთი მათგანი სულაც ასე გამოიყურებოდა:

(ეს ქალბატონი დასასვენებლად ჩამომჯდარიყო). იქნებ, მომავალ წელს მეტი სიახლე შემოგვთავაზონ – მოთხოვნილება ელექტრონულ წიგნებზე იზრდება.
ფასები
უკმაყოფილო დავრჩი. ძირითადად 10-20%-იანი ფასდაკლებაა:
10% – ყველასთვის (მეც ამ კატეგორიაში ვარ), ხოლო ზუმის წევრებისთვის – 20%, რაც დიდ განსხვავებას არ იძლევა. კარგი იქნებოდა, მაღაზიების საკომისიო სრულად მოეხსნათ და მართლა საგამომცემლო ფასში გაეყიდათ წიგნები. ცნობისათვის, მაღაზიები წიგნს 35-40%-ს ამატებენ.

ახალი ქართული გამოცემებით არ დავინტერესებულვარ. რატომღაც, წელს გამოცემულმა წიგნებმა, არც პროზამ და არც პოეზიამ, ყიდვის სურვილი არ გამიჩინა.
ზემოთ "სერიალებზე" ვწერდი და მაქვს იდეა, წამოიწყონ ახალი ქართული ბუმსერია – "ტუალეტში საკითხავი წიგნები": ორი ქართული გამოცემა ვნახე ამ სათაურით. მათი გადაფურცვლა არ მომდომებია, მიუხედავად იმისა, რომ ერთ-ერთის ავტორი იქვე პრეზენტაციასაც მართავდა.
ვიყიდე ორი, ადრე წაკითხული წიგნი (დოსტოევსკი, მასეტი) – შინ არ მქონდა. ფამუქი მინდოდა, მაგრამ მისი ყიდვა გადავდე.
სულ ეს იყო ჩემი ფესტივალი. არ ვიცი, ხვალ კიდევ წავალ თუ არა. რამდენიმე ფოტო:

ამ სტენდთან გვირილებმა მიმიზიდეს.


წიგნის ფესტივალიც საოჯახოა – კარგია, ბავშვებით რომ მოდიან ხოლმე.


:)

დაინახე და დამანახე, ანუ შთაბეჭდილებები თანამედროვე ქართულ პროზაზე

"როცა გაივლი იმ მეწვრილმანის ახლოს, თავისი დუქნის კართან რომ ზის, მეკარის ახლოს, ჩიბუხს რომ ეწევა მეეტლეების სადგომთან, მიჩვენე ეს მეწვრილმანე და მეკარე, მათი პოზა, მათი გარეგნული სახე, რომელიც შეიცავს აგრეთვე მათს ზნეობრივ ხასიათს, მიჩვენე ისე, რომ არ ავრიო არც ერთ სხვა მეწვრილმანესა ან მეკარეში, დამანახე – მხოლოდ ერთი სიტყვის დახმარებით, – რით განირჩევა ეს ცხენი ორმოცდაათი სხვა ცხენისაგან, რომლებიც მას უსწრებენ, თუ უკან მიჰყვებიან" – გუსტავ ფლობერი.

ბოლო დროს ორმა თანამედროვე ქართველმა მწერალმა თქვა – ფანტაზიას ვუჩივით (თუმცა ვაფასებთ ფანტაზიის მქონე მწერლებს) და რასაც ვწერთ, მხოლოდ ჩვენ თავს გადახდენილი ან ჩვენი ყურით მოსმენილი ამბებიაო. არ ვიცი, რატომ ჩათვალეს საჭიროდ ამის საჯაროდ აღნიშვნა, მაგრამ საერთო ფონზე ფიქრისას მათი ნათქვამი თავს იჩენს.

მე ვერ ვიტყვი, რომ თანამედროვე ქართულ პროზას კარგად ვიცნობ – ყველაფერს ვკითხულობ, ყველა ავტორს ვადევნებ თვალს, მაგრამ რაც წამიკითხავს, ძირითადად სწორედ ფანტაზიის ნაყოფია ხოლმე – გამოგონილი პერსონაჟები და ამბები (ხშირად უცხოელი მწერლების ნაწარმოებების გმირებისა და სიტუაციების ანარეკლები), ჩაკეტილი სივრცეები – მხოლოდ ემოციური მდგომარეობის საჩვენებლად. აქ, რა თქმა უნდა, შესაბამის ჟანრებს არ ვგულისხმობ, სადაც ფანტაზია მწერლის მთავარი საყრდენია.

ახალი თაობის ავტორების დიდ ნაწილს, მათი ნაწარმოებებიდან გამომდინარე, ეტყობა, რომ თავის საცხოვრებელ ადგილს იშვიათად ტოვებს, მხოლოდ მეგობრების ვიწრო წრეში ტრიალებს, არ ინტერესდება სხვადასხვა თაობის თუ სოციალური წრის ცხოვრებით, არ მოგზაურობს თუნდაც საკუთარ ქვეყანაში, იკვებება კლიშე შეხედულებებით, რომლებსაც თავს ახვევს კინო, ტელევიზია ან ინტერნეტი (ეს ცალკე ფენომენია და მასზე, იქნებ, სხვა წერილში), კითხულობს მოდურ მწერლებს... და ისე წერს. ერთი სიტყვით, მასისგან მათ მხოლოდ წერის სურვილი თუ გამოარჩევთ.
ალბათ ამიტომ, ხშირად ხდება, რომ პერსონაჟებს ვერ დაინახავ: პორტრეტს არ აგიწერენ, არც გარემოს – სადაც გმირები მოქმედებენ. დასახლებული პუნქტი უმეტესად თბილისია (ნაწარმოებში ნახსენები რომ არც იყოს, იგულისხმება), ან წარმოსახვითი დიდი ქალაქი – ფილმებიდან თუ წაკითხულიდან მიღებულ შთაბეჭდილებათა ნაზავი; ხოლო ამ მოცემულობის შესაბამისად, აღწერილი ურთიერთობები, სიტუაციები, დიალოგებიც – დაშტამპული. თითქოს არავის აინტერესებს პერიფერია. ან იქნებ ცუდი ტონია არათბილისურ (არადიდქალაქურ) ამბებზე წერა? ფილმების გავლენა კიდევ ცალკე აღსანიშნი ამბავია: აკი, ერთ ლიტერატურულ კონკურსში მონაწილე მოთხრობებზე თქვეს კიდეც – ადვილად მიხვდები, მათ დაწერამდე რომელმა ავტორმა რომელი ჰოლივუდური ფილმი ნახაო.

მე მგონია, კარგი პროზაიკოსისთვის გარკვეული ცხოვრებისეული გამოცდილების ქონა ისეთივე აუცილებელია, როგორც წერის ტექნიკის ფლობა; ცხოვრებისეულ გამოცდილებაში ბევრის მნახველობას ვგულისხმობ, რაც თავისთავად დაკვირვების უნარსაც მოიცავს და რაზეც მიხეილ ჯავახიშვილი არაჩვეულებრივად წერს თავის ესეში "როგორ ვმუშაობ":
"რა მასალა უფრო მშველის – ავტობიოგრაფია, დაკვირვება, წიგნი თუ ჩანაწერები? ყველა ერთად, ცალ-ცალკე კი არცერთი. ყველაზე უფრო სახიფათო მწიგნობრული მასალაა. თავისუფალი შემოქმედების მაგიერ ბრმა მიმბაძველობა გამოვა. დაკვირვება ერთ დროს კულტად მქონდა გადაქცეული და ძალიან დამეხმარა. პროზაიკოსისთვის იგი ფრთებს უდრის, უამისოდ ვერ გაფრინდება. შესაძლებელია მან ხალასი ფსიქოლოგიური რამ დასწეროს, მაგრამ ის ვერ შეჰქმნის ცოცხალ ტიპს, ვერ დაგვიხატავს პეიზაჟს, ვერ დაგვანახებს სულიერ-უსულო საგნების ურთიერთობას, ე. ი. ბუნებას, სიცოცხლეს, ცხოვრებას. მისი დანიშნულება კი სწორედ ეს არის და სხვა არაფერი... მარტო წიგნი და კარჩაკეტილობა პატიმრობას უდრის-მეთქი. მწერალმა, ნამეტან კი პროზაიკოსმა, ბევრი უნდა იმოგზაუროს, რათა ყველაფერი ნახოს, განიცადოს, გაიგოს, მოისმინოს და შეისრუტოს, თორემ ვისაც ბევრი არა მიუღია რა, ის ბევრს ვერც მოგვცემს" .
აი, ბეგბედერის ენით რომ რომ ვთქვათ: "ყველა მწერალი ჩამშვებია, ყველა ლიტერატურა დამბეზღებელია".
არ შეგაშინოთ ამ უსიამოდ მჟღერმა სიტყვებმა, – "გადაიკითხეთ ბუმბერაზი კლასიკოსები".

* * *

რამდენჯერ დგება დღე, როცა თავს თავიდან აღმოაჩენ – ხედავ იმ კუთხიდან, ჩადიხარ იმ სიღრმეებში, სადაც არასდროს მდგარხარ და ყოფილხარ? თითქოს ზღვაში ჩაყვინთო – არ ილევა გასაოცებელი.
ხშირად ვაცნობიერებთ კი ამ ცვლილებას? ეს ხან მშვიდი გადასვლაა, ხან – ცუნამი.
როგორც სტიქიის მეორე დღეს, გარს ვუვლი ჩუმად და ვაკვირდები – სახლს.

"ერთი ბარტყი ჩამომიგდე..."

დაახლოებით ერთი თვის წინ თიბისი ბანკის სმარტ კლუბმა და ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ ბლოგერების კრებულის გამოსაცემად პოსტების შესარჩევი კონკურსი გამოაცხადეს. შეირჩა 39 პოსტი, მათ შორის ჩემიც.
დღეს მივიღე ხელშეკრულების ფორმა, რომელმაც ჯერ გამაცინა, მერე კი გული დამწყვიტა. იურიდიულ საკითხებში აბსოლუტურად გაუცნობიერებელი ადამიანიც კი გააპროტესტებს ამ ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც, ბლოგერის ყველა პოსტზე საავტორო უფლებას იღებენ უსასყიდლოდ, განუსაზღვრელი ვადით, კომერციული და არაკომერციული დანიშნულებით გამოსაყენებლად; უფლება ეძლევათ, ნებისმიერ მესამე პირს გადასცენ ხელშეკრულებით მიღებული უფლებები; პუბლიკაციები გამოაქვეყნონ მრავალჯერადად, განუსაზღვრელი ტირაჟით – ბეჭდურად და ელექტრონულად; ავტორს მომავალში ეკრძალება სხვა ანალოგიური ხელშეკრულების გაფორმება და ა.შ., მოკლედ, სრული კრახი ბლოგერისთვის და ხელშეკრულების შემომთავაზებლისთვისაც – ყოველ შემთხვევაში, პიარის მხრივ.
საერთო პროტესტის მიღების შემდეგ, გავრცელდა სმარტ კლუბის პასუხი, რომ ეს ხელშეკრულების "დრაფტ" ვარიანტი იყო, მიუხედავად იმისა, რომ მასში გარკვევით წერია: დოკუმენტზე ხელი უფლებათა მოთხოვნის მიღებიდან არაუგვიანეს ორ კალენდარულ დღეში (13 იანვრამდე) უნდა მოგვეწერა. ხელშეკრულებას ჩვენთან დებდა თიბისი ბანკი – წარმოდგენილი გენერალური დირექტორის მიერ.
გული დამწყდა – ალბათ ბლოგერებს გაუნათლებელ და ადვილად მოსატყუებელ, პოსტის გამოქვეყნებაზე დახამებულ პირებად თვლიან. არადა, მათ ხომ ყველაზე დიდი და თავისუფალი ასპარეზი აქვთ – ინტერნეტი; მათ შორის ბევრი ნიჭიერი და საინტერესო ადამიანია, კარგად წერაც რომ შეუძლია...
უცებ, კარაბასი და მისი თეატრი გამახსენდა. მე პირადად, არასდროს ვყოფილვარ მარიონეტი და არც მომავალში ვაპირებ, ამად ვიქცე. ჩემი წერილობითი პასუხი (უარი ამ ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერაზე) ბანკის წარმომადგენელმა უკვე მიიღო.
პოსტი კი, სულ ახლახან, შესანიშნავ კრებულში ყველაზე ადამიანური "ხელშეკრულების" საფუძველზე დაიბეჭდა – მოეწონათ და ამიტომ შეარჩიეს, მეც გამიხარდა.
და ბოლოს, რჩევა, რომლის შეხსენება არ უნდა სჭირდებოდეს ადამიანს, მაგრამ მაინც:

ყურადღებით წაიკითხეთ ნებისმიერ ხელშეკრულება, ვიდრე ხელს მოაწერთ. გაუფრთხილდით თქვენს ინტელექტუალურ თუ სხვა სახის შრომას.
წარმატებებს გისურვებთ!

თარიღები

რამდენიმე დღის წინ, როცა თბილისში ერთი უბედური შემთხვევა მოხდა, ვფიქრობდი: იმ ორი ოჯახისთვის მომავალში ყოველთვის მძიმე იქნება ახალი წლის დადგომა-მეთქი. ჩვენს ცხოვრებაში მომხდარი კარგი თუ ცუდი ფაქტები, თავისთავად, თარიღებთან არის დაკავშირებული. ჩვენ გვიყვარდება რიცხვები, თვეები, სეზონები, ან პირიქით – სევდით ვხვდებით, იმის მიხედვით, თუ როგორი ინფორმაციით დავტვირთეთ წარსულში. ეს ამბები კი, უმეტესად, მხოლოდ ჩვენთვის ან ჩვენი უახლოესი წრისთვის არის გასაგები. წარსულის თარიღებს საერთო უჯრებში ვახარისხებთ, რომლებზეც წლებს ვაწერთ და მერე გვიყვარს, ან გვიხდება თქმა: "ეს იყო..." ხანდახან მხოლოდ წლები გვახსოვს, ხან კი უბრალოდ ვსაზღვრავთ – "ბავშვობაში", "ახალგაზრდობაში", რადგან ციფრები გვეკარგება. ჩვენ აღვნიშნავთ ჩვენს თარიღებს ღიად ან მდუმარედ, ვაძველებთ მათ ღვინოსავით, ან ვწმენდთ მეხსიერებიდან, როგორც სასკოლო დაფიდან – ამოხსნილ განტოლებას.
ყოველთვის მიჭირდა ისტორიული თარიღების დამახსოვრება, მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ციფრების რთულ კომბინაციებსაც ადვილად ვიმახსოვრებ. ალბათ, ინფორმაციის მნიშვნელობის გამო; ყოველთვის ვაწერ გადაღების თარიღს საოჯახო ალბომისთვის დაბეჭდილ ფოტოებს, ან დაწერისას – ლექსებს. კომპიუტერში ჩემი ფოტო თუ სხვა არქივებიც წლების მიხედვით არის დახარისხებული, მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეულ შემთხვევებში ეს არც ისე მოსახერხებელია; და ეს თარიღები უმეტესად მხოლოდ ჩემთვის არის საინტერესო – ერთგვარი ორიენტირია, სხვებისთვის კი – ალბათ, აბსოლუტურად უმნიშვნელო.
ვფიქრობდი საოჯახო, საერო, რელიგიის, დარგების, თუნდაც რომელიმე დაწესებულების ან შენობის, ციფრებში ჩაშენებულ ისტორიებზე და წარმოვიდგინე: ჩვენ, ჩვენი ამბებიანად, ერთ უშველებელ, დედამიწის საერთო კალენდარზე ჭიკარტებით ვართ მიმაგრებულები. მის წინ მდგომი კი, როგორც ჭადრაკის დაფაზე, სვლებს აკეთებს: რა – სად, რა – დასავიწყებელი და ჩამოსახსნელი... ცუდად მიმაგრებული ჭიკარტები კი დაუხმარებლადაც ჩამოცვივდებიან.

ვიცი, რატომაც მომინდა ამაზე წერა. ჩემი იანვრის დასაწყისია ასეთი – მძიმე ციფრით.
თუმცა, ციფრები მხოლოდ ნიშნულებია, სახე(ლ)ები კი მოძრაობას განაგრძობენ – დროსა და სივრცეში – ვიდრე ჩვენ ვმოძრაობთ და ისინიც, ვისაც მათზე ვუამბობთ.

ელექტრონული თაროები

დღეს ბევრს საუბრობენ ელექტრონული წიგნებით ბეჭდურის ჩანაცვლებაზე. დგება გამოკითხვები, მსჯელობენ, დაობენ, ერთმანეთს "აჭიდებენ" ფურცელსა და ფაილს. მე ცოტა ხნის წინ მოვიხიბლე ელექტრონული რიდერით, მინდა შევიძინო, რადგან მგონია, ძალიან პრაქტიკული მოწყობლობაა. თუმცა, დღეს მინდოდა, ჩემი პასუხი დამეწერა კითხვაზე, რომელსაც ფორუმებსა თუ სხვადასხვა საიტებზე სვამენ: ვფიქრობ, ელექტრონული წიგნები ყოველდღიურობაში აუცილებლად ჩაანაცვლებს ნაბეჭდ წიგნს. უბრალოდ, მსოფლიოს მზარდ განვითარებას მოჰყვება ეს საჭიროება – მეტი პრაქტიკულობის გამო, ელექტრონული წიგნის გამოყენება უფრო მისაღები გახდება, რადგან ადვილი იქნება მისი მოპოვება, თანხლება და ა. შ. თანხლებაში ხომ ათასობით წიგნის თანხლება იგულისხმება.
გადახედეთ თქვენს საოჯახო ბიბლიოთეკებს, როგორ ფიქრობთ, რამდენი ათასი წიგნი აწყვია თაროებზე? იქნებ ათასიც არა. მით უმეტეს, თუ დამოუკიდებლად, გულდაგულ ადგენთ საკუთარ ბიბლიოთეკას, წარმოიდგინეთ, ყველა ეს წიგნი ჯიბეში გედოთ, ფურცლოთ ნებისმიერ დროსა და ვითარებაში, საჭირო წიგნს ადვილად პოულობდეთ, სულ რამდენიმე წამში... რა თქმა უნდა, ეს პრაქტიკულია და თანამედროვე ადამიანი, რომელსაც მუდმივად აქვს დროის პრობლემა, უარს არ იტყვის ამ საშუალებაზე.
მე ვფიქრობ, ათიოდე წელი სრულიად საკმარისი იქნება, რომ ელექტრონული რიდერების გამოყენება მასიური გახდეს. ათ წელს ვამბობ, რადგან მოწყობილობებს, რომლებიც წასაკითხად არის საჭირო, ღირებულების გამო, ყველა ქვეყანაში მასიურად ვერ ყიდულობენ. არც ყველა წიგნი არსებობს ელექტრონულ ფორმატში. როცა რიდერების ფასი მათი წარმოებისა და შესაბამისად, მასების მსყიდველობითი უნარის ზრდის პარალელურად დაეცემა და ისინი ისეთივე ადვილად შესაძენი გახდება, როგორც, მაგალითად, დღეს მობილური ტელეფონია, ეს კითხვაც მოიხსნება (აქ მთავარი წიგნის მკითხველთა რაოდენობის თუნდაც შენარჩუნებაა). ამასთან, გასათვალისწინებელია მსოფლიოს ძალიან მნიშვნელოვანი პრობლემა – ეკოლოგია. გლობალური დათბობის და ეკოლოგიური კატასტროფების მიმართ შიში თუ ფაქტის წინაშე აღმოჩენა, ადამიანებს მათი საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად ალტერნატიული გზების მონახვისკენ უბიძგებს.
პირველ რიგში, ალბათ უპრიანი იქნება ტექნიკური და სამეცნიერო ლიტერატურის გაციფრება და მომავალშიც – მათი მხოლოდ ციფრული სახით გამოცემა. მე თუ მკითხავთ, ასეთ ლიტერატურაზე ქაღალდი არ უნდა იხარჯებოდეს. რაც შეეხება მხატვრულ ლიტერატურას, მისი ციფრული ვარიანტები მსოფლიოში უკვე პოპულარულია; იმედია, ქართულ ლიტერატურასაც, თარგმანებთან ერთად, მალე ვიპოვნით ელექტრონული წიგნის ბაზარზე.
რაც შეეხება ნაბეჭდ წიგნს: ვფიქრობ, ის უფრო "ელიტური" გახდება; ძვირი თვითღირებულებით; ალბათ, ავტორები მაინც ეცდებიან, თავისი წიგნების მცირე რაოდენობა ფურცელზეც დაბეჭდონ; წიგნების მთავარი საცავები ქვეყნის ბიბლიოთეკები იქნება, რა თქმა უნდა, უკვე არსებული საოჯახო ბიბლიოთეკებიც; ადამიანების ნაწილი შეაგროვებს წიგნებს, როგორც ბეჭდური წიგნის ნიმუშებს; ძველგაზრდები (ძირითადად) სინანულით გაიხსენებენ წიგნის სუნსა და ქაღალდის ფაქტურის უპირატესობას, თუმცა, როცა საქმე წიგნის წაკითხვაზე მიდგება – მთავარი შინაარსის "მოპოვება" იქნება და არა ფორმა, ყველას მოუწევს არჩევანის პრაქტიკულობის სასარგებლოდ გაკეთება. ისევე, როგორც ეს ელექტრონული ფოსტის შემთხვევაში მოხდა, მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანები ხშირად "ნამდვილი", ხელნაწერი წერილების მიღებასა და მათი კითხვით გამოწვეული ინტიმის შეგრძნების პოვნას ნატრობენ.
და ბოლოს, მე სიამოვნებით გავაკეთებდი ჩემს წიგნს ელექტრონულ ფორმატში(ც). ამაზე ვიფიქრებ კიდეც, თუ წიგნის გამოცემა ოდესმე კვლავ გადავწყვიტე.

დღის ვიტრინები

ცოტა ხნის წინ ფოტოსერიის გადაღება დავიწყე – "დღის ვიტრინები". მისი გადაღება, შეიძლება ითქვას, არ დამიმთავრებია – ვიტრინები და ალბათ, დღეებიც ჯერ არ გამოილევა :)
ქუჩაში ხშირად იყურებით ვიტრინებში? რისთვის? იქ გამოფენილი ნივთების თუ საკუთარი ანარეკლის დასანახად? მე ალბათ ორივესთვის. გზად არაერთი ვიტრინა მხვდება. თანმიმდევრობით დავწერ იმ ვიტრინებზე, რომლებშიც თავსაც ვხედავ. უცნაურია, ვიტრინები, რომლებიც მხოლოდ პროდუქტით არის გამოვსებული და მიღმა სივრცის დანახვის, შესაბამისად, გარესამყაროს არეკვლის საშუალებას არ იძლევა, არ იქცევს ჩემს ყურადღებას.

პირველი ასეთი შემხვედრი ვიტრინა, თუ არ ვცდები, ლომბარდისა და ფულის გადასახურდავებელი პუნქტის არის. მასში თუ შეიხედავთ, საინტერესოს ვერაფერს დაინახავთ ზურგით მდგომი ერთი-ორი ადამიანის გარდა. დილით ისინიც იშვიათად არიან და ვიტრინიდან კიდევ ერთი პატარა სარკმელი ჩანს. მასში ალბათ ქალის სახესაც დალანდავთ. ეს იმ შემთხვევაში, თუ ჩემსავით სწრაფად არ გარბიხართ და ვიტრინის დასრულებამდე ხუთამდე ნაბიჯის გადადგმას მაინც ახერხებთ. მე როგორც წესი, დილით გავრბივარ, ამიტომ საკუთარ სახეს უფრო სწრაფად ვპოულობ ვიტრინებში, ვიდრე მათ მიღმა დალაგებულ თუ გამოჩენილ ობიექტებს. ვხედავ ჩემ თმას, რკინის ბურთულებს ჩანთაზე, ქუსლებს და მზერა ისევ ასფალტზე გადამაქვს – ალაგ-ალაგ ფილაქნები ამოცვენილია, შეიძლება, ფეხი წამოვკრა... შემდეგი ვიტრინა მგონი ტანსაცმლის მაღაზიისაა. ჰო, ასეა. გაფშეკილ მანეკენს ტანსაცმელს 3-4 დღეში ერთხელ უცვლიან. მანეკენის გვერდით, კუთხეში, მაგიდა დგას, მასთან ახლად გაღვიძებულსახიანი ქალი ზის... მომდევნო ვიტრინაში ასეთივე გამოუძინებელი ჩინელი გოგო ჩანს, ფერადი წვრილმანებით გარშემორტყმული.
აფთიაქი. იმდენად არის განათებული, რომ მხოლოდ შიგნით ხედავ. ადამიანები ზურგებით, თეთრი ხალათები, სარეკლამო პლაკატები, "პამპერსების" შეკვრები თაროებზე...
ღვინის მაღაზია. მისი დამუქებული მინები საკუთარი თავის დანახვის საშუალებას იძლევა, მაგრამ თვალს ინტერიერიც გტაცებს: ვიტრინასთან დაწყობილი სასაჩუქრე ბოთლების ფორმები, ქვევრი, თაროები... სიღრმეში, კომპიუტერთან, მსუქანი კაცი ზის. იმდენად ჩამოჰგავს ქართველი თამადას ტიპაჟს, რომ მაუსით ხელში ცოტა შეუსაბამოდ გამოიყურება. ხანდახან, საღამოობით, მაღაზიის წინ ცისტერნა დგება. კასრს, რომელიც მაღაზიაშია, შლანგის საშუალებით ავსებენ. ამ დროს ირგვლივ ღვინის მძაფრი სუნი დგას.
შემდეგი ვიტრინა საოჯახო ნივთებით სავსეა – საუთოებელი მაგიდები, ხალიჩები, ჩაიდნები... წამით გაფიქრებული: "ეს მაგიდა უფრო მსუბუქი ჩანს, ვიდრე ჩვენი"... მერე ისევ აფთიაქები, სლოტკლუბები და მინის კარი. აქედან ქალაქის სხვა ნაწილში ვხვდები.

"მეორე მხარეს" პირველი ვიტრინა, რომელსაც ვხედავ, საკონდიტროსია – ფერადჟელეებიანი ტორტებითა და ნამცხვრის ნაჭრებით გამოვსებული. აქ ცალი თვალით ვიყურები, რადგან კიბეზე ჩავრბივარ და შეიძლება ცხვირი წავიმტვრიო. ცალ თვალსაც მკვეთრ განათებაზე არეკლილი ფერები მტაცებს, თორემ ნამცხვარს იშვიათად ვჭამ – არ მინდება.
შემდეგი მინა, რომელშიც ანფასში ვჩანვარ – გაზეთების ჯიხურის არის. მინის ზედა ნახევარს შიგნიდან გაკრული ღია ფერის ქაღალდი ფარავს, ამიტომ მკვეთრად მხოლოდ საკუთარ ფეხებს ვხედავ.
ბანკი. დღის ნებისმიერ დროს ადამიანებით სავსე. ძირითადად ზურგები ჩანს – ბანკის თანამშრომლებისკენ გადახრილი. სიტყვები, რომლებიც ვერ აღწევს გარეთ, გგონია, რომ ჩაგესმის – ანგარიშები, ფაქტურები, კუპიურები... თანამშრომლების ყელზე ცისფერი შარფები.
ამ ვიტრინაში ბევრი ჭურჭელია. ჭურჭელს შორის ჩემს სახეს ვავლებ თვალს. ეს მაღაზია სიმყუდროვის იმპულსებს ვერ გამოსცემს, მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახისთვის საჭირო ნივთებით მონდომებით გაუფორმებიათ.
სალონი. ნაჭერგადაფარებული მხრები, ფენ და სავარცხელმომარჯვებული ქალები. ყველა პროფილში. კუთხეში გაცრეცილი ჟურნალების გროვა.
ტანსაცმელი. აქ საინტერესო რამეებია – შემიძლია, შევარჩიო. მანეკენებს ხშირად არგებენ ახალ კოლექციას. ამ სეზონზე მათი შეთვალიერების მერე თოვლში თავით გადაშვება მოგინდება. კონსულტანტი გოგოები, არც თუ იშვიათად, იცინიან.
ამ ვიტრინის წინ, მთელ პერიმეტრზე, გამაბრუებელი სუნი იფრქვევა. განსაკუთრებით კართან – თითქოს თაროებზე დალაგებული ყველა ფლაკონი ერთად დააქციეს. ვიტრინაზე ქალის ფოტოა. მის სახეზე ვირეკლები. მგონია, მზერას მაყოლებს...
ქვემოთ წიგნებია. ეს ვიტრინა მრავალფეროვნებით ვერ გამოირჩევა: ზედ – პლაკატები, მიღმა – ნაცნობი სახეები. სიახლის მოლოდინი შიგნით გექაჩება. წიგნები – უფრო ხშირად იგივეა, მათი გადაფურცვლის სურვილი – მაინც მოუწყენარი.

დგომა – პირუკუ

დღეს პირველად ვიგრძენი, რომ შემოდგომა დადგა. შემოდგომიდან ზამთარში გადასვლა თითქოს უფრო ადვილია. აი, თბილი დღის შემდეგ სუსხში გაღვიძება – ცოტა არ იყოს, რთული.
ახლა საღამოებს ჩაის სურნელი აუვა, ფორთოხლის შემოსვლამდე დროც ნელ–ნელა შემცირდება. ფორთოხლებამდე ყურძენია ხეივნებზე და ბროწეულები – ბაღებში, ფოთლები კი – ჩამოსაცვენი. შემოდგომობით ბუნებაში ხეტიალი მინდება, მზიან დღეებსაც სხვა ხიბლი აქვთ – თითქმის გათავებული სასუსნავივით, ყველა ლუკმას რომ განსაკუთრებულ გემოს ატან.

ისეთ სევდიან სიმღერას ვუსმენ. სხვა თბილისში დამაბრუნა. მიყვარდა ეს მელოდია და წლებია, არ მომისმენია, მაგრამ არც დამვიწყებია. უამრავი მელოდიაა, რომელიც დროდადრო მეხსიერების ზედაპირზე ამოტივტივდება ხოლმე და ეს საკმარისია – არ ვეძებ ჩანაწერს, ხმას, სახელს, მიუხედავად იმისა, რომ დღე(ებ)ს მისი რიტმის ქვეშ ვატარებ.
ახლა კი ვუსმენ და ძალიან ხელშესახები გახადა თითქმის 20 წლის წინანდელი პერიოდი – როცა ის დაიწერა. მას შემდეგ თითქოს ყველაფერი შეიცვალა: აღარც რაღაცნაირი თავისუფლება დაგვრჩა – უცებშემოჭრილი, არც ურთიერთობები; ის ადამიანებიც, ვინც მაშინ – ნელ-ნელა აღარ...

როცა უკან იყურები, წინა გზას თავისთავად თვალს აცილებ.
ეს მუსიკაა. მხოლოდ მუსიკა, რომელიც დროდადრო ბრუნდება.

...
წელი მიილია.

(სულ) ცდა

"მექსიკაში მეცნიერებმა მტვირთავები დაიქირავეს. მათ სურდათ მთაში, ინკების ქალაქამდე მისვლა. გზაში მოულოდნელად მტვირთავები შეჩერდნენ – უარი თქვეს გზის გაგრძელებაზე. მეცნიერები, რა თქმა უნდა, აღელდნენ. მათ არ იცოდნენ, რა ექნათ და ცდილობდნენ გაერკვიათ მიზეზი, რის გამოც მტვირთავები შეჩერდნენ. გავიდა რამდენიმე საათი და მტვირთავებმა განაგრძეს გზა და ბოლოს და ბოლოს გადაწყვიტეს აეხსნათ, თუ რაში იყო საქმე. მათ თქვეს, რომ ისინი მიდიან ძალიან სწრაფად და მათი სულები ვერ ეწევიან" (ფილმიდან)

კადრი
ბავშვი, სირბილით რომ ცდილობს მშობლის აუღელვებელ ნაბიჯს ფეხი აუწყოს. მაგრამ მას ჩაჭიდებული ხელი ეხმარება.
მოხუცი? სხეული წინ გარბის, სული ჩამორჩება.
ან მეოცნებე: როცა ჩვენ გზას ჩავცქერით, ის გზისპირებს ათვალიერებს. შემდეგ თვალებს ხუჭავს და იძინებს.ისე კი, რა ხანია, მან გზა ისწავლა და თავისით (გვ)აგნებს.

(სულ) ცდა
ჩვენ: სული მიგვდის, სული გვიდგია, სულს ვაკაწკაწებთ, სულს ვიმღვრევთ, სულით ვეცემით, სულს ვებრძვით, სული წაგვძლევს, სულში ვიძვრენთ, სულს ვამძიმებთ, სული ყელში გვებჯინება...
ჩვენ სულს ვითქვამთ.
ჩვენი სული ტკბილია.

ჰორიზონტალური

გუშინ მარია დუშ პრაზერეშსა და მის ძაღლ ნოეზე ვფიქრობდი და ჩემი ბავშვობის შთაბეჭდილება გამახსენდა: ქვა, რომელზეც ეხატა კაცი – მხოლოდ დაბადების თარიღმიწერილი – გარდაუცვლელი. ის, რაც სხვა იბერიაში მიღებულია, ჩვენთან ღიმილნარევად მოიხსენებოდა, ბოლოს აუცილებლად დაატანდნენ: თავისი გემოვნებით უნდოდა და გააკეთაო, მერე ყვებოდნენ: რამდენჯერ უფიქრიათ სურათზე, რომელიც მათ საფლავზე იქნებოდა, ყვავილებზე... ისე რომ არ იყოს, როგორც მათ უნდოდათ. გავიხსენე ჩემთვის ყველაზე კარგად ნაცნობი სასაფლაოს საფლავები. ნეტავ მათ ბინადრებს ჭირისუფალთა ფანტაზიის ნაყოფები მოეწონებოდათ? წინასწარ რომ ეზრუნათ, მსგავსს ააშენებდნენ? ჩემმა ბებიამ იცოდა, სად მოუწევდა – მისი ადგილი ნაგებობაში იყო გათვალისწინებული. მე? მიფიქრია,
რაც ჩვენში არ ხდება.

დუშ პრაზერეში, წყალში ძვლებისა და თმის ტივტივის მოშიში ქალი: ყველაზე მაღალ ბორცვზე შეარჩია საფლავი, მოითხოვა უცილობელი პირობა: მდგომარეობა – ჰორიზონტალური; დარგო ყვავილები და, როგორც სხვები, პომადით ჯიუტად აწერდა მეზობლის ქვას მეზობლის სახელს, რომელიც ყოველ დილით გადაშლილი იყო. ჩვენებური მეორადი საფლავები გამახსენდა, ტერენტი გრანელის საფლავის ისტორიაც გამახსენდა, პატრონებისგანვე ქალაქგარეთ გადასვენებული წინაპრებიც – პრესტიჟულ ძველ ადგილში აღებული თანხის გამო. არავის უფიქრია მათ გზააბნეულ "ნოეზე".

მას გულდაგულ ასწავლეს სასაფლაოს გზა – იდგა "შორეული და სერიოზული, პასეო დე გრასიას შუქნიშანთან ფეხით მოსიარულეებივით მწვანე შუქის მოლოდინში", ქვასთან ტირილამდე.

გუშინ ვიჯექი აივანზე, ფეხებს სასიამოვნო ნიავს ვუშვერდი და ძალიან მაკლდა ძაღლი – ჩემს წვივზე ზურგით მიყრდნობილი, გადატკეცილი შუბლით და წყლიანი თვალებით.. ჩემი ძაღლიც ტიროდა ხანდახან – როცა მოვდიოდი, ან ვსაყვედურობდით; ერთხელაც – როცა დავბანე და გაწუწულის დანახვისას გამეცინა... მაშინ შემრცხვა. მისთვის ტირილი არავის უსწავლებია. გზებიც – სულ სხვა გზები იცოდა.
ყოველთვის, როცა იქ ვარ, ეზოში გამოსულს მაკლია ფეხდაფეხ ადევნებული. ხან კი მგონია, მან მხოლოდ ყეფა შეწყვიტა.

XII ფესტივალის ერთი საათი

მინდოდა, წიგნის ფესტივალზე ვრცლად დამეწერა – ვფიქრობდი, ბოლო დღეს მაინც მოვახერხებდი ცოტა მეტი დროის გამონახვას, მაგრამ არა. შეიძლება ითქვას, წლევანდელ ფესტივალზე მხოლოდ ერთი საათი გავატარე: აქედან ნახევარი – პირველი დღის ბოლოს და ნახევარიც დღეს, შესვენებისას. სტენდებს შორის 'ჩარბენით' მიღებული შთაბეჭდილებები კი ასეთია:
რამდენიმე წლის შემდეგ ფესტივალის ისევ ფილარმონიაში გადმოტანის ამბავს ეჭვით შევხედე – ვფიქრობდი, ფოიეს ფართი საკმარისი არ იქნებოდა. აღმოჩნდა, რომ სტენდები სულ სხვაგან განლაგდა, მომეწონა – როგორც, თუმცა სხვა პრობლემა გაჩნდა – მზის გულზე გამოფენილ სტენდებთან დგომა გაუსაძლისი იყო და იქნებ ამიტომაც, – მომეჩვენა, რომ წინა წლებთან შედარებით ცოტა წიგნისმოყვარული ვნახე. პირველად მისვლისას მეც სწორედ სიცხის გამო ავჩქარდი და მალევე წამოვედი. ხალხის რაოდენობაზე ალბათ ფესტივალის მხოლოდ სამუშაო დღეებში გამართვამაც იმოქმედა – ცუდია, რომ 4 დღიდან არცერთი დაემთხვა დასვენების დღეს.
ფასებს რაც შეეხება – იყო ფასდაკლებები, დღეს – ბოლო დღეს, რამდენიმე სტენდთან კიდევ უფრო ჩამოკლებული ფასებიც ვნახე, მაგრამ საერთო ჯამში, როგორც ბოლო წლებში ხდება, მაღაზიების ფასებთან შედარებით დიდ განსხვავებას ფესტივალზე ვერ იპოვით. მიუხედავად იმისა, რომ სტენდები ნორმალურად ვერ დავათვალიერე, მაინც ვფიქრობ – წელს ფესტივალზე ცოტა წიგნი იყო, თუნდაც შარშანდელთან შედარებით.
გული მწყდება, რომ ვერცერთ პრეზენტაციას ვერ დავესწარი (მომეწონა ფოიეში მოწყობილი საპრეზენტაციო სივრცე); არც ის ბედნიერება მხვდა წილად, ქვემოთ დართულ ფოტოზე რომ აქვს ქალბატონს – ვერ ვფურცლავდი წიგნებს, ვერ ვკითხულობდი და შეიძლება ითქვას, ახალი ქართული გამოცემები წლევანდელ ფესტივალზე ვერ აღმოვაჩინე; მათ აუჩქარებლად და ოდნავ ძვირად შეფასებულებს მაღაზიებში დავათვალიერებ. მაქვს ორიოდე შენაძენი – ის წიგნები, რომლების ყიდვა აქამდეც მინდოდა. სასიამოვნო იყო რამდენიმე ნაცნობის ნახვა, მიუხედავად თითოწუთიანი მოკითხვა-დამშვიდობებისა და ფილარმონიის დატოვებისას თავის იმაში დაჯერება, რომ ფესტივალზე წელსაც ვიყავი.

ანტრაქტი

შეიძლება, ასე უსიტყვოდ დარჩეს ადამიანი? თურმე კი. და ახლა, როცა უხალისოდ (უკვე ესეც) ვარჩევდი ნახატს, თვალწინ ერთმა სიტყვამ გაიფრიალა (ზუსტად, რომ): ტიხარი.
ტიხარს ფანჯარა მოჰყვა, ფანჯარას – ანტრაქტი.
სწორედ ტიხარის ჩადგმას, თუ ფანჯრის გაჭრას, თუ ანტრაქტის გამოცხადებას ვაპირებ:

(სარეკლამო) ტიხარი
"აქ შეიძლება ყოფილიყო თქვენი რეკლამა".
მე არაფერი მაქვს დასარეკლამებელი. უფრო სწორედ, რაც მსურდა, ყველაფერი დავარეკლამე. ახლა ვწერ ამ საშინელ სიტყვას და ვფიქრობ საკუთარ არაკომერციულობაზე.

(თავისუფალი) ფანჯარა
აქ უკეთესად არის საქმე. ბოლო დროს ფანჯრებში ხშირად ვიყურები. თუმცა, რატომ ბოლო დროს? – სულ. ჩემი დღის ფანჯრიდან ქაშუეთის გუმბათი ჩანს. ერთხელ მითხრეს, რომ კარგი ხედი მაქვს. მე ვთვლი, რომ ჩემს ფანჯარაში ბევრი ქვაა. სიმწვანე, რომელიც პეიზაჟს აცოცხლებდა, გადაჭრეს.

ჩემი ღამის ფანჯრიდან მოპირდაპირე კორპუსი ჩანს. დაძინებამდე რამდენჯერმე ვდგები ფანჯარასთან და ვუცქერი მბჟუტავ ნათურებს, გამვლელებს (ზოგჯერ ძაღლებს) და მათ წინ წასწრებულ ან გვერდზე გაბრტყელებულ ჩრდილებს ქუჩის განათების ქვეშ.

ჩემი დღისა და ღამის ფანჯრები ეზიდებიან ჩემამდე სევდას და სიბნელეს, ხანდახან კანფეტს. მე ვამბობ, რომ კარგად არ ვარ. ვისმენ იგივეს. ვწერ მოკლე შეტყობინებებს, ვკითხულობ ლექსებს და ჩართული ვარ საერთო სახალხო ისტერიაში, ოღონდ ჩემებურად – აქა-იქ, მოკლე კომენტარებით, ან სიჩუმით.

ვერ ვპოულობ სიტყვებს, როცა ვკითხულობ მოწოდებებს ცემაზე და "უფრო მეტზეც, თუ საჭიროა"; "ლიბერალი ქალის" განმარტებაზე, რომელიც ბოლშევიკ ქალს ჰგავს; საჭირო რაოდენობის ხმების დაგროვების შემთხვევაში ახალი პარტიის შექმნის პირობაზე და თანა–ხმებზე, რომელთაგან არცერთი კითხულობს შესაქმნელი პარტიის არსს

და

ვემსგავსები მგელს, რომელიც გასცქერის ფარას და
ცხვარს, რომელიც ჩამორჩა, რათა მგელი გაიცნოს.
ვიყურები ფანჯარაში და ვეძებ, კიდევ რომელ ბინაშია მღვიძარე ადამიანი.

ანტრაქტი (ფანჯრიდან ფანჯრამდე)
ზოგი ტოვებს დარბაზს, ეწევა ფოიეში, განიხილავს ნანახს, იცინის, სხვებს ათვალიერებს, ან უფრო გარეთაც მიდის – შუბლის გასაგრილებლად. წინ მეორე მოქმედებაა. წინ ფინალია და ტაში. ტაში ან გულწრფელია, ან მოწყალე; შეიძლება კვერცხებიც (პროდუქტი აქ – სურვილის მიხედვით) ისროლონ, წარმოსახვაში მაინც.
მისი ანტრაქტი, ვინც სცენაზე იდგა...
მაგრამ, ანტრაქტი ანტრაქტია. მერე ყველა ადგილს უბრუნდება. ფინალამდე. ბისამდე. შემდეგ წარმოდგენამდე.

ეს ანტრაქტიც დამთავრდა. ახლა შერჩეულ ნახატს ჩამოვკიდებ კედელზე. დაათვალიერეთ, თუ გინდათ. აქ მაინც სხვა არაფერია სანახავი. თუმცა, რატომ არა – ტიხარი, ფანჯარა...